Hệ Thống Tiêu Hóa Và Bệnh Parkinson

Triệu chứng tiêu hóa rất thường gặp trong bệnh Parkinson. Chúng ta sẽ thảo luận những triệu chứng này là gì, tại sao các triệu chứng này lại xảy ra.

Triệu chứng tiêu hóa có thể là triệu chứng gây khó chịu nhất trong số các triệu chứng  ngoài vận động của bệnh Parkinson. Trong đó, táo bón là triệu chứng phổ biến nhất, ảnh hưởng  80 – 90% bệnh nhân Parkinson.

Tuy nhiên, triệu chứng tiêu hóa trong bệnh Parkinson còn bao gồm tăng tiết nước miếng và khó nuốt. Bên cạnh đó, hiện tượng chậm làm trống dạ dày, với thức ăn được lưu trữ trong dạ dày và không di chuyển vào ruột non như bình thường, có thể gây ra buồn nôn và đầy hơi.

 

HỆ TIÊU HÓA CŨNG CÓ HỆ THỐNG THẦN KINH RIÊNG

Nền tảng sinh học của rối loạn chức năng tiêu hóa trong bệnh Parkinson gồm hai phần. Thứ nhất, alpha-synuclein tích tụ bất thường trong thể Lewy ở các neuron của nhân vận động lưng của thần kinh lang thang nằm ở phần thấp thân não, trong đó cấu trúc này có nhiệm vụ là điều khiển chức năng tiêu hóa. Bên cạnh đó, alpha-synuclein tích tụ trong các cấu trúc gần giống thể Lewy ở các dây thần kinh nằm trong ruột, được gọi là hệ thần kinh ruột (enteric nervous system). Thể Lewy thì nhiều ở thần kinh của tuyến nước bọt và thực quản, và giảm nhiều khi đường đi từ não đến đường tiêu hóa càng xa: tới dạ dày, ruột non, ruột già và trực tràng. Sự hiện diện của thể Lewy ở đường tiêu hóa có thể xảy ra nhiều năm trước khi khởi phát triệu chứng vận động của bệnh Parkinson, và có thể giải thích tại sao táo bón thường là triệu chứng ngoài vận động xảy ra sớm.

 

ĐƯỜNG TIÊU HÓA LÀ MỘT CHỈ ĐIỂM CỦA BỆNH

Việc phát hiện sự hiện diện của thể Lewy ở đường tiêu hóa đã dẫn tới nghiên cứu với mục đích phát minh ra một xét nghiệm đơn giản để chẩn đoán bệnh Parkinson bằng cách sinh thiết một phần ruột. Các nghiên cứu được tiến hành để tìm bệnh học thể Lewy trong tuyến nước bọt, dạ dày, ruột non, đại tràng và trực tràng. Các phòng xét nghiệm khác nhau không cho kết quả hằng định, có khả năng do sự khác biệt về kĩ thuật. Nhìn chung, sinh thiết đường tiêu hóa để chẩn đoán bệnh Parkinson cho thấy độ nhạy (khả năng để xác định đúng những bệnh nhân mắc bệnh Parkinson) và độ đặc hiệu (khả năng để xác định đúng những bệnh nhân không mắc bệnh Parkinson) không đủ cao để trở thành một công cụ lâm sàng đáng tin cậy.

 

ĐƯỜNG VÀO NÃO

Với sự hiện diện sớm của thể Lewy trong ruột, giả thuyết rằng bệnh học thể Lewy di chuyển từ ruột vào não thông qua thần kinh nối liền cả hai hệ thống, thần kinh lang thang. Ý tưởng này được ủng hộ bởi một nghiên cứu trong đó bệnh nhân trải qua phẫu thuật cắt thần kinh lang thang để điều trị loét dạ dày, cho thấy tỷ lệ bệnh Parkinson thấp hơn dân số chung.

Giả thuyết Braak cho rằng theo thời gian, bệnh học thể Lewy di chuyển vào trong não. Theo giả thuyết này sau khi thể Lewy hiện diện trong phần thấp thân não, thể Lewy di chuyển vào thân não rồi đến trung não. Thể Lewy ở trung não góp phần vào run khi nghỉ, chậm và đơ cứng, là các triệu chứng vận động điển hình của bệnh Parkinson.

 

THỂ LEWY LAN TRÀN NHƯ THẾ NÀO?

Nhưng cơ chế gì mà theo đó, bệnh học thể Lewy “di chuyển” từ ruột vào phần thấp thân não thông qua thần kinh lang thang, sau đó vào thân não? Một giả thuyết phổ biến rằng alpha-synuclein có thể gập khúc sai, hay vặn xoắn  thành hình dạng 3 chiều sai. Một khi ở hình dạng sai, một phân tử alpha-sunuclein có thể khiến cho các phân tử kế cạnh cũng gập theo hình dạng đó.

Sau cùng, một nhóm hình dạng alpha-sunuclein bất thường tạo thành thể Lewy. Sau đó, những phân tử này có thể dẫn đến những phân tử có hình dạng bất thường khác và lan tràn sự bất thường này đến những vùng khác của não bộ.

 

TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC VÀ ĐƯỜNG RUỘT:

Tương tác giữa thuốc điều trị bệnh Parkinson và đường ruột đóng vai trò quan trọng trong dao động vận động, một hiện tượng trong đó đáp ứng của người bệnh với levodopa thay đổi trong ngày.

HIỆN TƯỢNG CHẬM LÀM TRỐNG DẠ DÀY

Hiện tượng chậm làm trống dạ dày có thể ảnh hưởng đến việc hấp thu thuốc. Thuốc uống được dùng qua đường miệng có thể ở lại trong dạ dày trước khi được di chuyển vào ruột non, nơi chúng được hấp thu. Chậm làm trống dạ dày có thể đóng vai trò trong hiện tượng không đáp ứng với thuốc (dose failures), khi đó liều thuốc uống vào không  hiệu quả.

ẢNH HƯỞNG CỦA PROTEIN

Levodopa di chuyển qua thành ruột non thông qua một phân tử ở thành ruột có vai trò vận chuyển amino acid. Khi chế độ ăn có protein trong ruột non thì chất chuyên chở levodopa trong ruột sẽ ít hơn. Bệnh nhân do đó có thể có “hiệu ứng protein”, trong đó người bệnh cảm thấy thuốc không có hiệu quả sau bữa ăn có nhiều protein. Nguồn protein trong thức ăn bao gồm: thịt bò, thịt gà, thịt heo, cá, trứng, các loại đậu và bơ sữa.

Giống như các triệu chứng khác của bệnh Parkinson, hiệu ứng protein cũng đa dạng. Một vài người bệnh không có hiệu ứng protein. Trong khi đó số khác lại cực kì nhạy về hiệu ứng protein đối với hấp thu thuốc. Vấn đề này trở nên quan trọng hơn khi bệnh Parkinson tiến triển. Nếu một bệnh nhân phát hiện có hiệu ứng protein, có hai chiến lược để thử điều trị. Một là hạn chế ăn protein trong ngày và thay vào đó, ăn protein vào buổi tối khi hiệu quả của thuốc ít quan trong hơn. Hai là chia nhỏ lượng protein ăn trong ngày.

NHIỄM HELICOBACTER PYLORI VÀ SỰ TĂNG TRƯỞNG QUÁ MỨC CỦA VI KHUẨN ĐƯỜNG RUỘT

Khoảng 1/3 bệnh nhân Parkinson nhiễm Helicobacter pylori, một vi khuẩn thường gặp gây viêm loét dạ dày. Nhiễm Helicobacter pylori có thể liên quan đến làm nặng hơn triệu chứng dao động vận động. Nhiễm vi khuẩn có thể được chẩn đoán bằng xét nghiệm hơi thở Ure.

Sự tăng trưởng quá mức của vi khuẩn đường ruột (SIBO) là tình trạng trong đó có quá nhiều vi khuẩn trong ruột non (được định nghĩa 100 – 1000 lần so với lượng vi khuẩn bình thường hiện diện trong ruột non) và có thể gây triệu chứng như đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy kéo dài và sụt cân. Điều này có thể liên quan đến việc làm nặng hơn triệu chứng dao động vận động trong bệnh Parkinson và có thể được chẩn đoán bằng xét nghiệm hơi thở Hydro sau sử dụng glucose.

Nếu triệu chứng dao động vận động khó kiểm soát, xem xét trao đổi với bác sĩ thần kinh để chuyển đến bác sĩ tiêu hóa  làm một số xét nghiệm.

VIÊM ĐƯỜNG RUỘT TRONG BỆNH PARKINSON

Tình trạng viêm đường ruột có thể góp phần vào sự phát triển của bệnh Parkinson. Những bệnh nhân bị viêm ruột (như bệnh Crohn và viêm loét đại tràng) tăng nguy cơ bệnh Parkinson. Các vi khuẩn đường ruột có thể làm thay đổi tình trạng bệnh, bao gồm bệnh Parkinson, và có thể kích hoạt  tình trạng viêm đường ruột nặng lên.

Với nhận thức rằng các vi khuẩn đường ruột  có thể đóng vai trò trong bệnh Parkinson, đưa đến ý tưởng thay đổi hệ vi khuẩn này có thể giúp cải thiện triệu chứng trong bệnh Parkinson. Việc sử dụng lợi khuẩn, vi khuẩn “tốt” cho đường ruột, được nghiên cứu để cải thiện triệu chứng trong bệnh Parkinson và cải thiện triệu chứng táo bón.

Một ý tưởng khác được xem xét là cấy ghép phân, một kĩ thuật mà chất trong phân từ cá thể khỏe mạnh được chuyển vào ruột của người bệnh Parkinson, với mục đích lưu trữ lại hệ vi khuẩn đường ruột bình thường.  Cần nhiều nghiên cứu để xác định liệu phương pháp này  có hiệu quả cho những bệnh nhân Parkinson không.

Nhìn chung, đường ruột có liên quan nhiều đến bệnh Parkinson và có thể là chìa khóa để mở ra những bí mật về bệnh.

 

LỜI KHUYÊN

Dao động vận động, có thể gây ra bởi rối loạn tiêu hóa như hiện tượng chậm làm trống dạ dày, hay viêm dạ dày và ruột non. Nếu triệu chứng dao động vận động không đáp ứng đủ sau khi chỉnh thuốc điều trị bệnh Parkinson, xem xét khám bác sị chuyên khoa Tiêu hóa.

Protein có thể cạnh tranh với levodopa trong hấp thu tại thành ruột non. Bữa ăn nhiều protein có thể góp phần vào việc kém đáp ứng với thuốc điều trị. Điều này không xảy ra ở tất cả các bệnh nhân Parkinson, nhưng nếu xảy ra, xem xét chia nhỏ lượng protein trong ngày hoặc chuyển protein sang buổi tối khi việc đáp ứng với thuốc không thật sự cần thiết.

Lợi khuẩn đường ruột có thể giúp cho những bệnh nhân Parkinson bị táo bón bằng cách làm bình thường hóa hệ vi khuẩn đường tiêu hóa.

 

Bài viết khác

ẢNH HƯỞNG CỦA BỆNH PARKINSON ĐỐI VỚI THỊ GIÁC

ẢNH HƯỞNG CỦA BỆNH PARKINSON ĐỐI VỚI THỊ GIÁC

Bệnh Parkinson ở người già hay người trẻ đều có thể gặp các triệu chứng run, cứng đờ, chậm chạp, khó giữ thăng bằng, dễ rối loạn cảm xúc, thay đổi trạng thái cơ thể. Thế......

ẢNH HƯỞNG CỦA BỆNH PARKINSON ĐỐI VỚI THỊ GIÁC

ẢNH HƯỞNG CỦA BỆNH PARKINSON ĐỐI VỚI THỊ GIÁC

Người bệnh Parkinson có thể than phiền một số triệu chứng liên quan đến thị giác như là các vấn đề về đọc, nhìn đôi hay khô mắt....

CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG VÀ BỆNH PARKINSON

CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG VÀ BỆNH PARKINSON

Người bệnh Parkinson không cần phải ăn kiêng. Tuy nhiên, thức ăn có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc điều trị Parkinson. Bên cạnh đó, thức ăn giúp làm giảm các triệu chứng............